Niniejszy artykuł pochodzi ze strony the Mehrit Centre i jest częścią cyklu What You Need to Know. Został wykorzystany z pełną zgodą the Mehrit Centre. Możesz pobrać oryginał (artykuł w języku angielskim) w pliku PDF tutaj.

Czym jest samoregulacja?

Pierwsze lata życia to okres nadzwyczajnego wzrostu i rozwoju. Zdolność niemowlęcia do samoregulacji – czyli to jak zarządza ono wydatkowaniem energii w odpowiedzi na stresory, a następnie jak wraca do równowagi po tym wysiłku – ustala się w tym decydującym okresie. Sposób reagowania kształtuje się wcześnie i trudno go zmienić w późniejszym życiu.

Każdy, kto troszczy się o zdrowy rozwój małego dziecka powinien czuwać nad jego samoregulacją, pomagając mu czuć się bezpiecznie i pewnie, a także uspokajać je gdy jest zaniepokojone.

Niestety, w literaturze psychologicznej funkcjonują liczne interpretacje pojęcia „samoregulacja”. W szczególności “samoregulacja” jest często mylona z samokontrolą. Samokontrola to nie to samo co samoregulacja. Techniki zmiany zachowania i programy wdrażania samokontroli u małych dzieci pozwalają osiągnąć krótkotrwały sukces. Jednakże takie podejście może także prowadzić do dodatkowych długotrwałych problemów z nastrojem, uwagą i zachowaniem.

Podobnie, programy edukacji społeczno-emocjonalnej (SEL), stworzone aby nauczać jak regulować emocje, chociaż obiecujące, jeszcze nie wykazały solidnych długoterminowych rezultatów. Jednak istnieje bliski związek między SEL a samoregulacją. Wsparcie dzieci w kształtowaniu skutecznej samoregulacji we wczesnym dzieciństwie stwarza podstawy udanego rozwoju społeczno-emocjonalnego na całe życie.

W swej istocie, samoregulacja odnosi się do sposobu, w jaki dziecko odzyskuje równowagę po wydatkowaniu energii koniecznej do radzenia sobie ze stresorami. Długotrwały i nadmierny stres (przeciążenie allostatyczne ) może znacząco zaburzać “wyższe” funkcje, takie jak język, społeczne funkcje poznawcze, funkcje wykonawcze, a nawet samokontrolę.

Dziecko, które w wyniku zbyt dużego stresu przez dłuższy czas jest niedostatecznie lub nadmiernie pobudzone, jeszcze łatwiej przechodzi do walki lub ucieczki lub zamrożenia.

Rozpoznawanie stresu i stresorów

Stresory pochodzą z pięciu wzajemnie ze sobą powiązanych obszarów: biologicznego, emocjonalnego, poznawczego, społecznego i pro-społecznego. Zwiększony stres w dowolnym lub, jak to zwykle ma miejsce, w kilku (jeśli nie we wszystkich) z tych obszarów prowadzi do dalszych negatywnych konsekwencji. Rozpoznanie i minimalizacja stresorów to pierwszy krok w kierunku złagodzenia poziomu stresu u dziecka i wprowadzenia go na powrót do stanu spokoju i koncentracji, a docelowo poprawę zdolności dziecka do samoregulacji.

Stresory mogą się znacząco różnić. To, co jest stresorem dla jednego dziecka, dla drugiego może nim nie być. Nawet dla tego samego dziecka to, co stanowi stresor w danej chwili, w innej może nie być stresujące, w zależności od jego stanu fizycznego lub emocjonalnego. Niektóre typowe dla małych dzieci stresory to:

  • biologia dziecka – na przykład jego system sensoryczny/motoryczny
  • niedostatek/słaba jakość snu
  • nieodpowiednia dieta (obfitująca w żywność wysokoprzetworzoną)
  • brak aktywności fizycznej
  • stresory w otoczeniu –  na przykład nadmiar hałasu, światła lub natłok ludzi.

Badania kliniczne wykazały, że istotnie da się ulepszyć samoregulację dzieci, co w rezultacie powoduje znaczącą poprawę w niektórych lub wszystkich pięciu obszarach, wspomnianych powyżej.

5 kroków samoregulacji

Nie istnieje coś takiego jak „szybka naprawa” ani jeden sposób pomagania małym dzieciom w samoregulacji. Zamiast myśleć o samoregulacji jako o uniwersalnym programie, musimy uznać  samoregulację za proces edukacyjny. Rodzice oraz inni opiekunowie dziecka mogą wykonać pięć  kluczowych kroków, aby rozwiązać opisane problemy i pomóc dzieciom powrócić do równowagi.

  1. Odczytać oznaki stresu i przeformułować zachowanie.
  2. Rozpoznac stresory.
  3. Zmniejszyć stres.
  4. Zastanowić się.
  5. Zareagować.

Kroki te można również stosować w grupach dzieci, a nawet u samych opiekunów, a sposób ich realizacji będzie specyficzny  dla poszczególnych ośrodków, sal lekcyjnych, społeczności i rodzin.

Następne etapy

Te sprawdzone działania służą szczęśliwszemu i zdrowszemu dzieciństwu. Przy odpowiednim wsparciu rezultaty mogą się szybko uwidocznić u naszego dziecka.

Stuart Shanker, Susan Hopkins, The MEHRIT Centre
tłumaczenie: Małgorzata Starzyńska-Majsak, korekta merytoryczna: Natalia Fedan

zdjęcie: Pixabay, licencja CC0 Creative Commons